درمان پنهان استرس؛ معرفی ۵ گروه بازی معجزه‌آسا برای کاهش اضطراب کودک

دکتر موژان حاجی‌حسینی 13 خرداد 1405

۰ دیدگاه

اشتراک گذاری

دنیای کودکان برخلاف تصور ما بزرگترها، همیشه هم ساده و بی‌دغدغه نیست. بچه‌ها نیز در مواجهه با تغییرات، محیط‌های جدید، یا استرس‌های روزمره دچار تنش و بی‌قراری می‌شوند. از آن‌جا که خردسالان نمی‌توانند کلمات مناسبی برای توصیف دلشوره‌های خود پیدا کنند، این استرس را در رفتارشان بروز می‌دهند. در دنیای روانشناسی کودک، امن‌ترین، طبیعی‌ترین و قوی‌ترین ابزار برای تخلیه این فشارها، زبانِ مادریِ بچه‌ها یعنی «بازی» است.

شیخ بهایی در بیتی بسیار شیرین، روان و عمیق، حال و هوای پاک دنیای کودکی و رهایی آن‌ها از غم‌های جهان را از طریق شور و بازی چقدر زیبا توصیف می‌کند:

«همه روزه به بازی رفته هوشم
سرودی از طرب ناید به گوشم»

این بیت دقیقاً همان کارکردِ معجزه‌آسای بازی‌درمانی است؛ وقتی کودک غرق در یک بازیِ لذت‌بخش و پرنشاط می‌شود، ذهن او از افکار اضطراب‌آور خالی شده و هورمون‌های آرامش در بدنش ترشح می‌شوند. در این مقاله به عنوان متخصص حوزه کودک، ابتدا نقش شما را به عنوان والد بررسی کرده و سپس ۵ گروه بازی طلایی برای کاهش اضطراب کودک را به شما آموزش می‌دهم.

نقش حیاتی والدین در فرآیند بازی‌درمانی

شما به عنوان پدر یا مادر، تماشاگر صرف نیستید. بزرگ‌ترین هدیه شما به فرزندتان در طول بازی، «مشارکت فعال و بدون قضاوت» است. وقتی با او هم‌بازی می‌شوید، یک پیوند عاطفی عمیق شکل می‌گیرد که بالاترین حس امنیت را به کودک تزریق می‌کند.

در طول بازی، از دستور دادن، غلط‌گیری و نصیحت کردن خودداری کنید. بگذارید این فضا، منطقه‌ای امن و آزاد برای برون‌ریزی هیجانات و استرس‌های پنهان فرزندتان باشد.

۵ گروه بازی معجزه‌آسا برای کاهش اضطراب کودک

۱. بازی‌های موسیقی و ریتمیک (آرامش فرکانس‌ها)

صدا و ریتم، تاثیر مستقیمی بر سیستم عصبی دارند. استفاده از ابزارهای ساده‌ای مثل طبل‌های کوچک، کوبه‌ها یا زنگوله‌ها به کودک کمک می‌کند تا با ایجاد ضرب‌آهنگ، تمرکز خود را بالا برده و ضربان قلبش را تنظیم کند. همچنین، همراهی با آواز خواندن یا ساختن صداهای ساده، به کودک اجازه می‌دهد تا هیجانات منفی انباشته‌شده در گلویش را به شکلی خلاقانه آزاد کند.

۲. بازی‌های تخیلی و نمایشی (رها شدن در دنیای قصه‌ها)

نقش‌آفرینی و نمایش عروسکی به کودک این شانس را می‌دهد که از دنیای پر از تکلیف و قانونِ بزرگترها فاصله بگیرد. او در قالب یک ابرقهرمان، یک حیوان یا حتی یک معلم، افکار و ترس‌های پنهانش را فاش می‌کند. همچنین «بازی آینه» (که در آن دو کودک روبروی هم ایستاده و حرکات یکدیگر را تقلید می‌کنند) روشی فوق‌العاده برای تقویت ارتباط، همگام‌سازی عاطفی و ایجاد حس امنیت است.

۳. بازی‌های حسی و لمسی (معجزه ذهن‌آگاهی حسی)

درگیر کردن حواس پنج‌گانه، ذهن کودک را از آینده (که منبع اضطراب است) به زمان حال می‌آورد. بازی با شن و ماسه، ورز دادن خمیر بازی، لمس پنبه‌ها و اسفنج‌ها و کار با رنگ انگشتی، ذهن و عضلات کودک را کاملاً ریلکس می‌کند. علاوه بر این، بازی با اشیاء لرزان یا جعبه‌های شیشه‌ای پر از آب و اکلیل (بطری آرامش)، به کودک کمک می‌کند تا با تمرکز بر حرکت آرام ذرات، به مرکز آرامش خود بازگردد.

۴. بازی‌های حرکتی و تخلیه انرژی (خروج هورمون استرس)

اضطراب در بسیاری از مواقع به صورت انقباض عضلانی و انرژی اضافی در بدن کودک ذخیره می‌شود. انجام ورزش‌های ساده مثل دوچرخه‌سواری، شنا، بازی با توپ (پرتاب و گرفتن) و یوگای تخصصی کودکان، به همراه بازی‌های حرکتی-رقابتی ملایم مثل گرگم‌به‌هوا، کورتیزول (هورمون استرس) را در بدن کاهش داده و حس شادابی و تعلق خاطر عمیقی به آنها می‌بخشد.

۵. بازی‌های دیجیتال و آرامش‌بخش تعاملی (تکنولوژی در خدمت آرامش)

تکنولوژی اگر درست به کار گرفته شود، می‌تواند ابزار درمان باشد. امروزه اپلیکیشن‌ها و ابزارهای نوین گزینه‌های جذابی برای کاهش اضطراب کودک دارند:

• واقعیت مجازی (VR): انتقال موقت کودک به فضاهای شبیه‌سازی‌شده طبیعی مانند جنگل، دریا یا کوهستان برای کاهش استرس‌های شدید.
• برنامه‌های آرام‌سازی تعاملی: بازی‌هایی که در آن کودک با حرکات تکراری و آرام (مثل کشیدن خطوط منحنی روی صفحه یا غذا دادن به یک حیوان خانگی مجازی) همراه با یک موسیقی ملایم، توجه خود را به زمان حال معطوف می‌کند.
• بازی‌های چرخشی: درگیر شدن با چرخش آرام و مکانیکی اشیا یا چرخ‌دنده‌ها که ذهن‌های بیش‌فعال و مضطرب را به شدت آرام می‌کند.